सेती को दोभान

 प्रिय भाइ, स्नेह र माया सहित। तिमी विदेशमा बसोबास गर्ने सोचमा रहेको कुरा सुनेँ। तिम्रो भविष्य राम्रो होस् भन्ने चाहना मेरो पनि छ। संसार हेर्ने, नयाँ अवसर खोज्ने र प्रगति गर्ने इच्छा स्वाभाविक हो। तर दाइको हैसियतले केही मनका कुरा तिमीलाई भन्न चाहन्छु। मानिस जहाँ पुगे पनि आफ्नो जन्मभूमिको माया कहिल्यै मेटिँदैन। आफ्नो देश भनेको केवल माटो होइन, त्यो त आमाजस्तै हो—जससँग हाम्रो आत्मा, भावना, संस्कार र अस्तित्व गाँसिएको हुन्छ। विदेशमा धन, सुविधा र विलासिता पाइएला, तर आफ्नो गाउँघरको माया, आफ्ना मानिसहरूको आत्मीयता, चाडपर्वको रमाइलोपन र मातृभूमिको शान्ति त्यहाँ पाउन गाह्रो हुन्छ। विदेशको जीवन बाहिरबाट आकर्षक देखिए पनि धेरै मानिस भित्रभित्रै एक्लोपन, आफ्नोपनको अभाव र सांस्कृतिक दूरीले पीडित हुन्छन्। पैसा कमाउन सकिएला, तर मनको सन्तुष्टि र आत्मिक शान्ति भने आफ्नै देशमा बसेर आफ्ना मानिसहरूसँग दुःख–सुख बाँड्दा बढी मिल्छ। हाम्रो देश नेपाल सम्भावनाले भरिएको छ। यहाँ चुनौती छन्, तर अवसर पनि छन्। यदि शिक्षित र सक्षम युवाहरू सबै विदेशमै बस्न थाले भने आफ्नो देश कसले बनाउने? आफ्नो जन्मभूमिलाई समृद्ध, श...

  उत्तर अमेरिकाका मूलनिवासी समुदायमाथिको ऐतिहासिक प्रभाव हिमाल उच्च शिक्षा हासिल गर्न उत्तर अमेरिका गयो। त्यहाँ पुगेपछि उसले एउटा यस्तो इतिहास देख्यो, जसले उसको मनलाई गहिरो रूपमा छोयो। उसले बुझ्यो कि आजको समृद्ध र आधुनिक देखिने समाजको पछाडि मूलनिवासी अमेरिकीहरूका लागि अत्यन्त पीडादायी र अन्यायपूर्ण इतिहास लुकेको रहेछ। यूरोपबाट आएका बसोबासकर्ताहरूले त्यहाँका आदिवासी जनतालाई केवल जमिनबाट मात्र विस्थापित गरेनन्, उनीहरूको भाषा, संस्कृति, धर्म, परम्परा र जीवनशैलीमाथि पनि आक्रमण गरे। हिमालले पढ्दै जाँदा बुझ्यो कि यो केवल अतीतको कुरा होइन; यसको असर आजको पुस्तासम्म फैलिएको छ। यूरोपेली बसोबासकर्ताहरू उत्तर अमेरिका पुगेपछि मूलनिवासी समुदायको भूमिमाथि अधिकार जमाउन थाले। उनीहरूले सम्झौता र हिंसा दुवै प्रयोग गरेर आदिवासीहरूलाई आफ्नै भूमिबाट टाढा धकेले। जमिन केवल बसोबासको ठाउँ मात्र होइन; मूलनिवासी समुदायका लागि त्यो उनीहरूको पहिचान, आध्यात्मिकता, आर्थिक जीवन र सांस्कृतिक सम्बन्धको आधार थियो। जब उनीहरूलाई भूमिबाट हटाइयो, त्यसले उनीहरूको सम्पूर्ण जीवन प्रणालीलाई नै कमजोर बनायो। खेती, शिकार, सङ्कल...

  अमेरिकी मूलनिवासीहरूमाथि ऐतिहासिक प्रभाव हिमालको आँखाबाट देखिएको इतिहास नेपालको पहाडी गाउँमा जन्मिएको हिमाल नामको एक मेहनती र जिज्ञासु युवक उच्च शिक्षा हासिल गर्ने सपना बोकेर North America पुग्यो। सानैदेखि उसलाई इतिहास, संस्कृति र मानव अधिकारका विषयमा गहिरो रुचि थियो। विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्दै जाँदा उसले अमेरिकन इतिहासका धेरै पक्षहरू पढ्न थाल्यो। सुरुमा उसलाई आधुनिक विकास, विज्ञान, लोकतन्त्र र आर्थिक समृद्धिको कथा प्रेरणादायी लाग्यो। तर विस्तारै उसले इतिहासको एउटा अँध्यारो पाटो पनि भेट्टायो—त्यो थियो अमेरिकी मूलनिवासी (Native American and Indigenous peoples) माथि भएको अन्याय, हिंसा र सांस्कृतिक विनाश। युरोपेली settlers हरू उत्तर अमेरिकामा आएपछि त्यहाँका मूलनिवासी समुदायहरूको भूमि कब्जा गर्न थालियो। हजारौँ वर्षदेखि प्रकृतिसँग सन्तुलनमा बाँचिरहेका आदिवासी समुदायहरूलाई आफ्नो भूमि, जंगल, नदी र जीवनशैलीबाट जबरजस्ती हटाइयो। settlers हरूले आफ्नो शक्ति र कानुन प्रयोग गरेर धेरै जनजातिहरूलाई कमजोर बनाए। युद्ध, रोग, भोकमरी र हिंसाका कारण लाखौँ मूलनिवासीहरूको मृत्यु भयो। हिमालले पुस्त...

 आखां खोली दिनुस आफ्नो होला नहोला  पराइ नभनिदिनुस् । मात्र मोटोमा हिडीदिनुस् त्यो फल्ला नफल्ला  त्यो जिम्मा माटोलाइ दिनुस् । आमालाइ मात्र आमा भनिदिनुस भगवान किन भन्नु पर्यो   वोली दिनुस सुनी दिनुस ॥

  रोगले हारेको देख्न पाइने कहिले होला ? सुन्तला आफ्नै बारीमा टिप्न पाइने कहिले होला ? सुत्केरी अस्पताल पुग्ने कुनै मेलो मेसो छ कि छैन खादा माला लगाउन त लगाइदियौ बिजयको फेरि, विचार गरेउ कि गरेनौ, आखाँ देख्ने हुन् कि होइनन।। Chaitra 5, 2082

 In a quiet rural village surrounded by terraced fields and dusty footpaths lived the family of Thapa Kaaji . The village followed deep-rooted traditions. Life revolved around farming, livestock, and tightly knit community structures where power often belonged to a few dominant families. Thapa Kaaji was born into a household where hardship was constant. His father struggled with alcoholism, and most of the small income the family earned from farming was spent on drink. What little remained was rarely enough for food, clothing, or school supplies. Nights were often heavy with tension. Raised voices and broken silence became a painful part of childhood. For young Thapa, home was unpredictable. His mother carried the burden quietly—working long hours in the fields, tending animals, and trying to shield her children from conflict. Though exhausted, she whispered encouragement to her son: “Education is your way forward. Don’t let this village define your future.” Beyond their home...