हैडा कला

Bill Reid Gallery of Northwest Coast Art -November 5, 2025

हैडा कला क्यानडामा बिशेस महत्व र प्रख्यात छ।  अझ खास गरि ब्रिटिश कोलम्बियामा, क्यानडाको सबै भन्दा पश्चिमको प्रदेश मा।  

तपाईहरु घुम्न वा काम बिसेस ले आउनु भयो भने एरपोर्ट बाट सुरु भयर जताततै यो हैडा कला ( Haida ) देख्न सक्नु हुन्छ। मैले अस्ट्रेलिया जादा पनि अस्ट्रलियन आदिबासी का कलाकृति हरु देख्ने मौका पाएको थिय। त्यो कला हरु कुनै पनि यूरोपेली वा अन्य देशहरु बाट नआएर बिसुद्द त्यही को आदिबासी हरु को मौलिक्कता र सस्कृतिको ऐना हो।  

त्यस्तै क्यानडामा पनि हैडा कला बिशेस छ।   यो क्यानडाको ब्रिटिश कोलम्बियामा रहेको हैडा ग्वाई (पहिले रानी चार्लोट टापु) को हैडा रचनाको सम्पदा हो, जसले एक समृद्ध कलात्मक परम्परा प्रस्तुत गर्दछ। यसमा काठको नक्काशी, आर्जिलाइट नक्काशी, बुनाइ, चित्रकला, र गहना बनाउने जस्ता विभिन्न माध्यमहरू समावेश छन्, जसमा प्रायः जनावरहरू, पौराणिक प्राणीहरू र पुर्खाहरूको आत्माहरु चित्रण गरिन्छ। हैडा ग्वाई द्वीपसमूह, यसको उबडखाबड भूभाग र घना जंगलहरूले गर्दा, लगभग दुई हजार वर्षदेखि यो परम्परालाई पोषण प्रदान गर्दै आएको छ।

हैडा कलाको एक परिभाषित विशेषता भनेको यसको फर्मलाइन डिजाइनको प्रयोग हो, जसले आकारहरू परिभाषित गर्न र रचना भित्र सन्तुलन, एकता र तनावको भावना सिर्जना गर्न निरन्तर बग्ने रेखाहरू, अण्डाकारहरू र U-रूपहरू प्रयोग गर्दछ। परम्परागत हैडा कलाकारहरूले मुख्यतया टोटेम पोलहरू, मास्कहरू र अन्य वस्तुहरू नक्काशी गर्न रातो र पहेंलो देवदार प्रयोग गर्थे, जबकि आर्जिलाइट—हैंडा ग्वाईमा केवल। एउटै स्थानमा पाइने दुर्लभ, सूक्ष्म दाना भएको कालो ढुङ्गा - अन्त्येष्टि पाइपहरू र मूर्तिकलाहरू सहित जटिल नक्कासीहरुको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो। आर्जिलाइट नक्काशी  (carving) एक पवित्र अभ्यास बनेको छ, हैडा यस सामग्रीको एक मात्र अधिकृत नक्काशीकर्ता हो।

Bill Reid Gallery of Northwest Coast Art -November 5, 2025

यो कलाले इतिहास, परम्परा र आध्यात्मिकताको महत्त्वपूर्ण कथा बोकेको छ, शिखर र प्रतीकात्मक आकृतिहरू मार्फत वंश, पुर्खाका कथाहरू र सामाजिक प्रणालीहरूलाई व्यक्त गर्दछ। रूपान्तरणको प्रतीक रेभेन र शक्ति र प्रतिष्ठाको प्रतिनिधित्व गर्ने चील जस्ता जनावरहरू सामान्य विषय हुन्। हैडाको कलात्मक उत्कृष्टताको लामो इतिहास छ, जसमा चार्ल्स एडेनशा, बिल रीड, रोबर्ट डेभिडसन र जे सिमोन जस्ता प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरूले यसको विरासतमा योगदान पुर्‍याएका छन्।छन्।

हालैका दशकहरूमा, आदिवासी संस्कृति पुन: प्राप्ति र उत्सव मनाउने प्रयासहरूले संचालन गर्दा हैडा कलाको महत्त्वपूर्ण पुनरुत्थान भएको छ। समकालीन हैडा कलाकारहरूले आधुनिक सामग्री र शैलीहरू समावेश गर्दै परम्परागत प्रविधिहरूको सम्मान गर्न जारी राख्ने गर्दछन्, जसले कला रूपको विकास र प्रासंगिकता सुनिश्चित गर्दछ। यो पुनरुत्थानलाई हैडा हेरिटेज सेन्टर, भ्यानकुभरको मानवशास्त्र संग्रहालय र रोयल ब्रिटिश कोलम्बिया संग्रहालय जस्ता संस्थाहरूले समर्थन गरेका छन्, जसमा प्रामाणिक कार्यहरू समावेश छन्। भ्यानकुभरको संग्रहालयमा "हैडा नाउ" जस्ता प्रदर्शनीहरू, जसमा ४५० भन्दा बढी कार्यहरू छन्, जसले  हैडा कलाको निरन्तर नवीनता र सांस्कृतिक महत्त्वलाई हाइलाइट गर्दछ।

Bill Reid Gallery of Northwest Coast Art -November 5, 2025

नेपाल मा पनि हरेक जनजाति का कला कृतिको प्रोहोत्सन र जगेर्ना गर्न सके पर्यटन को विकास साथै आर्थिक सम्ब्रिधि को ढोका खुल्ने थियो। बिद्यालय र कलेज देखि नै यसको अभ्यास गर्नु पर्छ।  नीति नियमहरु बनाउन जरुरि छ। 

Bill Reid Gallery of Northwest Coast Art -November 5, 2025




by Dinesh Khadka